W ostatnich latach przepisy podatkowe w Polsce zmieniają się bardzo dynamicznie. Przedsiębiorcy z sektora MŚP muszą dostosowywać się do nowych obowiązków, a jednym z nich jest stosowanie oznaczeń GTU w strukturze JPK_VAT. Choć temat wydaje się skomplikowany, jego zrozumienie jest kluczowe, by uniknąć błędów i związanych z nimi sankcji. W tym artykule wyjaśniam, GTU co to jest, kogo dotyczy obowiązek stosowania kodów GTU i jak prawidłowo wykorzystywać je w codziennej pracy.
Kody GTU, czyli Grupy Towarowo‑Usługowe, to specjalne oznaczenia służące do identyfikacji określonych typów towarów i usług w pliku JPK_VAT. Wprowadzono je po to, aby ułatwić administracji skarbowej kontrolę nad obszarami szczególnie narażonymi na nadużycia podatkowe, takimi jak handel paliwami, elektroniką czy usługami niematerialnymi. Oznaczenia GTU mają więc charakter informacyjny – pokazują, czego dotyczy transakcja i pozwalają szybciej wykrywać nieprawidłowości.
Co ważne, stosowanie kodów GTU nie wpływa na samą kwotę podatku. Nie zmienia też zasad rozliczeń VAT. To jedynie dodatkowy obowiązek sprawozdawczy, który ma usprawnić proces weryfikacji danych przesyłanych do systemów Ministerstwa Finansów. Dla przedsiębiorcy oznacza to, że każdy błąd – brak GTU, błędny kod lub nadmiarowe oznaczenie – może zostać zauważony automatycznie i wywołać konieczność korekty.
Lista kodów GTU obejmuje 13 grup, oznaczonych od GTU_01 do GTU_13. Każda z nich dotyczy konkretnej kategorii towarów lub usług. W praktyce oznacza to, że nie wszystkie faktury wymagają oznaczenia. Stosujesz je tylko wtedy, gdy dana sprzedaż mieści się w zakresie którejś grupy.
Do najczęściej stosowanych należą m.in.:
Pełna lista kodów GTU jest dostępna w rozporządzeniu Ministra Finansów, jednak w praktyce przedsiębiorcy zwykle korzystają z ograniczonego zakresu oznaczeń. Dlatego tak istotne jest, aby wiedzieć, jakie towary podlegają GTU i które usługi mogą wymagać przypisania konkretnego kodu. Jeśli prowadzisz firmę handlową, technologiczną czy świadczysz usługi niematerialne – prawdopodobieństwo, że stosowanie kodów GTU Cię dotyczy, jest bardzo duże.
Obowiązek stosowania GTU obejmuje każdego podatnika VAT, który wykazuje w JPK_VAT sprzedaż objętą przynajmniej jednym z kodów. Co ważne – nie chodzi tutaj o branżę, tylko o konkretny rodzaj sprzedawanych towarów lub usług. Oznacza to, że nawet jeśli Twoja firma działa w niszowej dziedzinie, możesz podlegać obowiązkowi, jeśli okazjonalnie wykonujesz transakcję objętą wybranym kodem.
Obowiązek dotyczy:
Z kodów GTU zwolnione są jedynie podmioty rozliczające się na zasadach zwolnienia podmiotowego z VAT (do określonego limitu przychodów). Warto jednak pamiętać, że po wejściu w VAT obowiązek pojawia się automatycznie.
Konsekwencje braku GTU mogą być dla przedsiębiorcy dotkliwe. Choć samo błędne oznaczenie nie wpływa na rozliczenie podatku, jest traktowane jako błąd formalny w dokumentacji JPK_VAT. Fiskus może wtedy wezwać Cię do złożenia korekty, a jeśli tego nie zrobisz – nałożyć karę.
Najczęstsze konsekwencje to:
W praktyce oznacza to, że każde oznaczenie GTU musi być przemyślane, a proces jego przypisywania dobrze udokumentowany. W wielu firmach wdraża się w tym celu automatyczne systemy analizy danych, oparte np. na sztucznej inteligencji, które ograniczają ryzyko błędów ludzkich.
Jednym z najczęściej zadawanych pytań jest to, czy kod GTU powinien pojawić się również na fakturze. Przepisy jednoznacznie wskazują, że nie ma takiego obowiązku. Oznaczenia GTU stosuje się wyłącznie w strukturze JPK_VAT, do której trafiają dane z systemu księgowego.
Umieszczanie kodów GTU na fakturze nie jest błędem, ale może wprowadzać klientów w błąd, szczególnie gdy nie mają wiedzy, czego dotyczą konkretne oznaczenia. Dlatego większość przedsiębiorców decyduje się pozostawić je wyłącznie na poziomie ewidencji VAT.
Jeśli Twój system księgowy wymaga takich oznaczeń, upewnij się, że robi to automatycznie, a nie poprzez ręczne wpisywanie kodów. Ogranicza to ryzyko pomyłek, zwłaszcza przy większej liczbie dokumentów.
Prawidłowe przypisywanie GTU w JPK_VAT wymaga sprawdzenia, czy dana transakcja mieści się w którejkolwiek z trzynastu kategorii. Najczęściej robi się to poprzez analizę PKWiU, charakterystyki towaru lub rodzaju świadczonej usługi. Kluczowe jest również zwrócenie uwagi na szczegóły – np. nie każda usługa marketingowa podlega kodowi GTU_12, a nie każdy sprzęt elektroniczny wymaga GTU_06.
Aby ułatwić sobie pracę, warto:
To również jeden z obszarów, w których automatyzacja znacząco usprawnia działanie firm. Systemy oparte na AI potrafią analizować rodzaj transakcji i automatycznie sugerować właściwy kod GTU, minimalizując błędy i oszczędzając czas.
Polecamy zapoznać się również z innym wartościowym artykułem: Czym jest i na czym polega automatyzacja procesów biznesowych w firmie?
Kody GTU to obowiązek, który dotyczy większości firm działających w sektorze MŚP. Ich prawidłowe stosowanie wymaga zrozumienia, jakie towary i usługi podlegają GTU oraz jak oznaczać je w strukturze JPK_VAT. Choć na pierwszy rzut oka może wydawać się to jedynie dodatkową biurokracją, odpowiednie podejście – najlepiej wsparte automatyzacją – pozwala uniknąć błędów i kar, jednocześnie porządkując procesy księgowe.
Jeśli Twoja firma chce ograniczyć liczbę pomyłek, usprawnić sprawozdawczość i zautomatyzować obsługę JPK_VAT, zdecydowanie warto rozważyć wdrożenie narzędzi, które pomogą kontrolować i przypisywać kody GTU automatycznie. W dłuższej perspektywie takie rozwiązanie oszczędza czas, pieniądze i nerwy – szczególnie w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu podatkowym.
